Soğuk Savaş Sonrası Güney Kafkasya’da Gelişen Çatışma Ortamı

Soğuk Savaş Sonrası Güney Kafkasya'da Gelişen Çatışma Ortamı

Bu yazı 2013’de kaleme aldığım “Küresel Güçlerin Güney Kafkasya Politikaları ve Soğuk Savaş Sonrası Gelişen Çatışma Ortamı” adlı makalemin 1. bölümünden alınmıştır.

Soğuk Savaş Sonrası Güney Kafkasya’da Gelişen Çatışma Ortamı

Giriş

İkinci bölümde anlattığımız güç mücadeleleri Güney Kafkasya’nın birbirinden çok farklı etnik yapılardan oluşan sisteminde de ciddi çıkmazlara sebep olmuştur. Var olan sorunlar körüklenmiş, sorunlar çözümsüzlüğe itilmiş ve yeni sorunlar meydana gelmiştir. Güney Kafkasya’da var olan sorunlar aşağıdaki tablo.2’de verilmiştir. Bu sorunlarda önemli olan üç tanesi detaylı incelenecektir.

ÜLKE ANLAŞMAZLIK TANIMI DURUM BÖLGE
ERMENİSTAN Dağlık Karabağ Azerbaycan ile Toprak Anlaşmazlığı 1994’ten Beri Ateşkes, AGİT Minsk Grubu Devrede Güney Kafkasya
AZERBAYCAN Nahçıvan Ermenistan ve İran ile Sınır Sorunları Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Taliş Bölgesi Bakü’nün Güneyinde İran Kökenli Azınlıkların Talepleri Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Lezgi Bölgeleri Dağıstan Sınırında Dağıstan’a İlhak Olmak İsteyen Etnik Ayrılıkçılar Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
GÜRCİSTAN Abhazya 1992-93 Yıllarında Ayrılıkçı Savaş, Yönetim Gürcistan’dan Ayrılarak Rusya’ya Bağlanmak İstiyor. Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Acaristan Yerel Yönetim Tiflis’i Tanımıyor. Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Javakheti Ermeni Ayrılıkçılar ile Yerleşik Ahıska Türkleri Arasında Gerilim Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Megrelya Eski Gamsahurdia’yı Destekleyenlerin Odak Noktası Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Güney Osetya 1990-1991 Yılları Arasında Ayrılıkçı Savaş, Rusya’ya İlhak Olmak İstiyor. Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Pankisi ve Kodori Vadisi Rusya Gürcistan’ı Çeçen Gerillaları Bu Bölgede Himaye Etmekle Suçluyor Potansiyel/Durgun Güney Kafkasya
Rus Askeri Üsleri Cevahetya Bölgesinde, Ahılkelek ve Abhazya’da Potansiyel/Durgun
Tablo.2[1]

 

Dağlık Karabağ Sorunu

Güney Kafkasya’nın belki de en büyük çatışması olan Dağlık Karabağ sorunu, Ermenistan ve Azerbaycan arasında, kökü Sovyetler Birliği dönemine kadar uzanan bir sorundur. Dağlık Karabağ Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlı nüfusunun yüzde 70’i Ermenilerden oluşan bir bölgeydi. 1988 yılında SSCB Yüksek Sovyeti’ne Azerbaycan’dan ayrılıp Ermenistan’a bağlanma talebini iletti fakat SSCB Yüksek Sovyeti ve Azerbaycan tarafından bu talep reddedildi ve SSCB Yüksek Sovyeti Ocak 1989’da Dağlık Karabağ’ı doğrudan merkeze bağlamaya karar verdi. [2]

Sovyetler’in dağılması ile birlikte Azerbaycan Dağlık Karabağ’ı doğrudan merkez yönetimine bağladığını açıkladı. Bunun üzerine Dağlık Karabağ Ermenileri bağımsızlıklarını ilan ettilerse de uluslararası alanda destekçi bulamadılar. Rus askerlerinin bölgeden çekilmesi üzerine anlaşmazlık savaşa dönüştü ve Rusya’nın desteğini alan Ermenistan bölgeyi işgal etti. İlerleyen süreçte Dağlık Karabağ’ı Azerbaycan’a bağlayan toprakların işgali ile birlikte, Azerbaycan topraklarının yüzde 20’si Ermeniler tarafından işgal edilmiş oldu. Ermenistan Birleşmiş Milletler’in aldığı kararlara rağmen işgal ettiği topraklardan çekilmemiştir. Sorunun çözümsüzlüğe sürüklenmesinin ana sebebi olan Rusya kendi çıkarları doğrultusunda problemi istismar etmekteydi. Sorunun çözümü için AGİT tarafından oluşturulan 12 üyeli Minsk Grubu sorunun Rusya tekelinden çıkarak uluslararası bir boyut kazanmasını sağlamıştır.[3] Bunun üzerine Rusya 1994 yılında arabuluculuk yaparak iki ülke arasında ateşkes imzalanmasını sağlamıştır. [4]

Yapılan ateşkesten sonra ufak tefek çatışmalar yaşanmış olsa da ateşkes bozulmamıştır.

Abhazya Sorunu

Güney Kafkasya’da bir diğer önemli çatışma Abhazya-Gürcistan sorunudur. Bu sorunun çıkış noktası 1930lara dayanmaktadır. 1922 yılında birlik cumhuriyeti olarak Sovyetler Birliği’ne bağlanan Abhazya, 1930 yılında özerk bir cumhuriyet haline getirilerek Gürcistan’a bağlandı.[5] Abhaz nüfusunun giderek azalması ve Gürcü nüfusunun artması ayrıca Gürcü yöneticilerin otoriteyi sağlamak amacıyla çıkardığı yasalar halk tarafından tepki çekti. 1978 yılında Gürcistan’dan ayrılıp SSCB’ye bağlı bir cumhuriyet olma yönündeki talepleri ile başlayan gerilim Moskova’nın uyguladığı politikalarla etnik bir çatışmaya dönüştü.[6]  1990’da bağımsız bir cumhuriyet olduğunu ilan etti ve bunun devamında 1925 anayasasını 1992 yılında yürürlüğe koydu.[7] Bunun üzerine Gürcistan askerleri Abhazya’da işgale başladı. Rusya’nın arabuluculuğu ile savaş sonra erdi. BM himayesinde 1 Aralık 1993 yılında Cenevre’de başlayan barış süreci Rusya ve AGİT’in katılımı ile hala devam etmektedir.[8]

Güney Osetya Sorunu

Osetler İran kökenli bir Kafkas halkıdır. Tam ortalarından geçen Kafkas dağları ülkeyi bölgeyi ikiye ayırmış, Kuzey Osetya Rusya’ya, Güney Osetya Gürcistan’a bağlıdır. 1988-1889 yılında Güney Osetya’nın özerk cumhuriyet statüsü istemesiyle başlayan gerilim Gamsahurdiye liderliğindeki Gürcü milliyetçilerin bölgeye müdahale etmesiyle çatışmaya dönüşmüştür.[9] 1995 yılında değiştirilen Gürcistan anayasasında Güney Osetya’nın özerk bölge statüsü kaldırılmıştır. 2008 yılında Gürcistan’ın bağımsızlık ilan eden Güney Osetya’ya saldırmasının hemen ardından Rusya bölgeye girdi ve kısa sürede kontrolü ele aldı. [10]

Güney Osetya’nın bağımsızlığı Rusya, Nikaragua ve Venezuela dışında hiçbir ülke tarafından tanımadı.


Dip Notlar:

[1] Ahmet Sapmaz, Rusya’nın Transkafkasya Politikası ve Türkiye’ye Etkileri, İstanbul, Ötüken Yayınları, 2008, s.65.
[2] Ibid. s.70.
[3] Ibid.
[4] Ibid.
[5] Ibid. s.72
[6] Türk dış politikası: uluslararası III. Türk dış politikası sempozyumu tebliğleri, (Ed.: Seda Laçiner vd.), USAK Yayınları, Ankara, 2009, s.127.
[7] Ahmet Sapmaz, op.cit. s. 74.
[8] Ibid.
[9] Türk Dış Politikası…, op.cit. s. 127.
[10] Ibid.
[11] Ibid. s.128.

Bir Cevap Yazın